Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
ISSN: 1302-6879
Kullanıcı Adı
Şifre
Yeni Üye|Şifremi Unuttum
HAKEM ve EDİTÖR GİRİŞİ Yayın İlkeleri Sık Sorulan Sorular Kurullar Editörler Tarandığımız İndexler Açık Erişim Politikası
Bugünkü Ziyaret
: 587
Toplam Ziyaret
: 1397201

Dergimize gönderilen makaleler benzerlik kontrol programı olan ithenticate ile taranmaktadır. Benzerlik oranının yüksek çıkması durumunda makale reddedilir. Kabul edilen makaleler raporuyla birlikte hakemlere sunulmaktadır.

Makaleler için %20 ve üzeri benzerlik oranları kabul edilmemektedir.
Yıl:2017 Cilt: 1  Sayı: Özel Sayı -2  Alan: Sosyal Bilimler

Kerri MAKİ
YÖN GÖSTERME DURUMUNUN TÜRK DİLLERİNDE KULLANIMDAN DÜŞMESİ ÜZERİNE
 
Durum ekleri diğer biçimbirim ve sözcükler gibi, çeşitli nedenlerle yıllar boyunca ya edinilir ya da kullanımdan düşerler. Türk dillerine gelince, eski ve orta Türk dillerinde bulunan –rA/rU/ArU/GArU/KArU/KArI şeklindeki yön gösterme durumu ise artık üç Sibiryalı Türk dili hariç artık bugünkü Türk dillerinde bulunmamaktadır. Bu çalışmada hem bu yön gösterme durumu ekinin Eski ve Orta Türk dillerinde nasıl ve ne ölçüde kullanıldığı hem de günümüz Türkçesinde bunun karşılığı olan anlamın nasıl ifade edildiği irdelenecektir. Bu durumun kaybolmasına katkıda bulunan ana faktörler üzerinde durulacaktır. İlk olarak, yönelme durumundan anlamsal olarak tamamen farklı olarak işlev görmemektedir; anlamsal/sözdizimsel benzeşme veya yakınlık, durumların kaybolmasının ana nedenlerinden biri olarak tespit edilmiştir. İki faktör ise ses düşmesidir. Çoğu şahıs ve işaret zamirinin yönelme ve yön gösterme şekilleri son ses ve/veya heceleri haricinde aynıdır. Son olarak, bu durum ekinin takıldığı isimlerin çok sınırlı sayıda olması pek işlek olmayan bir durum eki anlamına gel. Kişisel zamirlerin ve nadiren özel isimler haricinde, bu durum ekinin içinde bulunduğu isimler genelde iç/dış, üst, ve kuzey/güney/doğu/batı gibi bir yön/yer veya zaman belirten isimlerdir ve dolayısıyla kalıplaşmasına yatkındı. Böylece bugünkü Türk dillerinde bulunan bazı yer ve zaman zarfları ortaya cıkmıştır.

Anahtar Kelimeler: yön gösterme durumu, ses düşmesi, üretkenlik, kalıplaşma



ON THE LOSS OF THE DIRECTIVE CASE IN TURKIC LANGUAGES
 
Case suffixes may undergo processes of acquisition and loss over the years for various reasons, as do other morphemes and lexical items. The directive case, present in Old and Middle Turkic as –rA/rU/ArU/GArU/KArU/KArI, with the exception of three Siberian Turkic languages, no longer exists in modern Turkic languages. This article examines the factors contributing to the loss of the directive case. First, its syntactic and semantic functions were not altogether dissimilar from those of the dative case; semantic/syntactic overlap or affinity has been identified as one of the main reasons that cases are lost. Secondly, conditions were ideal for phonetic erosion to act on personal and demonstrative pronouns, as most pronominal forms of the dative and directive cases were identical except for the final sounds/syllables of the directive forms. The initial limited productivity of the directive also likely played a role in its demise. Apart from personal and demonstrative pronouns and occasionally proper nouns, it was generally affixed only to nouns indicating a location or time, and was thus conducive to fossilization, resulting in a number of adverbs of place and time in modern Turkic languages.

Keywords: directive case, phonetic erosion, functional overlap, productivity, lexicalization



Tam Metin

Copyright 2020 Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. | Xdizayn