Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
ISSN: 1302-6879
Kullanıcı Adı
Şifre
Yeni Üye|Şifremi Unuttum
HAKEM ve EDİTÖR GİRİŞİ Yayın İlkeleri Sık Sorulan Sorular Kurullar Editörler Tarandığımız İndexler Açık Erişim Politikası
Bugünkü Ziyaret
: 1423
Toplam Ziyaret
: 1398037

Dergimize gönderilen makaleler benzerlik kontrol programı olan ithenticate ile taranmaktadır. Benzerlik oranının yüksek çıkması durumunda makale reddedilir. Kabul edilen makaleler raporuyla birlikte hakemlere sunulmaktadır.

Makaleler için %20 ve üzeri benzerlik oranları kabul edilmemektedir.
Yıl:2020 Cilt: 1  Sayı: 47  Alan: Sosyal Bilimler

Abdullah DUMAN
Sâmânîlerin Yıkılış Dönemi Vezirleri
 
Arapçada taşımak, yüklenmek anlamlarına gelen vzr kökünden türeyen vezîr, hükümdarın işlerini üzerine alan, idarî işlerde düşünce ve uygulamaları ile ona yardımcı olan kimsedir. Bu kurum, vezaret makamının taşıdığı anlam itibariyle Hz. Peygamber, Hulefâ-i Râşidîn ve Emevîler dönemlerinde mevcuttu. Ancak bu dönemde görüşü-ne başvurulan kişilerin resmî statüleri yoktu. Toplumda önde gelen kişilerin görüşüne İslâm’ın istişareye verdiği önem çerçevesinde başvuruluyordu. İslâm dünyasında vezirlik makamı resmî olarak Abbasîler Devleti’nin kurulu-şundan itibaren görülmeye başladı. Aslî hüviyetine ise devlet kurumlarının tam manasıyla oturduğu Mehdî (158-169/775-785) döneminde kavuştu. Abbâsîlerle resmiyet kazanan vezaret kurumu İslâm devletlerinin tamamında görülmektedir. Bu devletlerden birisi olan Sâmânîler Devleti’nde de vezirlik müessesine büyük bir önem verildi. II. Nasr b. Ahmed döneminde vezir Ceyhânî’nin yaptığı düzenlemede Vezaret Dîvânı’na bütün dîvânların üstünde bir yetki tanındı. Sâmânî vezirleri, devleti idare, atama, görevden alma, ordu başkomutanlığı, malî işleri düzenleme gibi önemli görevler icra ettiler. Çalışmamızda yıkılış dönemi emirleri Nuh b. Mansur (365-387/976-997), Mansur b. Nuh (387-389/997-999) ve Abdülmelik b. Nuh (389/999) dönemleri vezirlerinin siyasî hayatın akışı içinde oynadıkları roller ortaya çıkarılmaya çalışıldı.

Anahtar Kelimeler: Sâmânîler, Mâverâünnehir, Horasan, Devlet İdaresi, Vezir.



The Sâmânîs Viziers in the Collapse Period
 
The term Vizier deriving from the root of vzr, which means to carry and load in Arabic, is the person who takes over the works of the ruler and helps him with his thoughts and practices in administrative affairs. This institution existed during the period of the Hz. Mohammad, The Four Caliphs Period and Umayyads in terms of the meaning of the vizier authority. However, the persons who were consulted during this period did not have official status. Opinions of the prominent people in the society were consulted within the framework of the importance that Islam gave to consultation. In the Islamic world, the vizier institution officially began to appear since the foundation of the Abbasid State. It gained its original identity during the Mahdi period when state institutions were fully seated. The vizier institution, which became official with the Abbasis, is seen in all Islamic states. Also in the State of Samanis, one of these states, great importance was attached to the institution of vizier. In the arrangement made by Ceyhani during the Nasr b. Ahmed period, the divan of vizier was given authority over all the divans. Samani viziers performed important duties such as administering, appointing, dismissing the state, army command, arranging financial affairs. In our study, in the flowing of the life the roles of the viziers of Noah b. Mansur, Mansur b. Noah and Abdulmelik b. Noah, who are the emîrs of the collapse period, were tried to be revealed.

Keywords: Sâmânîs, Transoxanian, Khorassan, State Administration, Vizier.



Tam Metin

Copyright 2020 Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. | Xdizayn